Info      Tentoonstellingen      Tentoonstellingen archief      Kunstenaars      Grafiekcollectie      Overige activiteiten      Musea      Links      Home

 

Przypkowski Museum in Jędrzejów

 


Kleine, gespecialiseerde musea met verrassende collecties zijn dikwijls te vinden op onverwachte plekken, buiten de grote, culturele centra. Zo ook het Przypkowski Museum dat zich in Jędrzejów bevindt, een kleine plaats in Zuid-Polen, even ten noorden van Kraków. Het Museum is vanwege zijn omvangrijke verzameling grafiek en ex-libris een actueel onder­werp voor onze serie "Musea in Polen".

Het Museum is in de eerste plaats bekend om zijn waardevolle collectie zonnewijzers en sterrenkundige meetinstrumenten; het huisvest ook een bibliotheek met oude drukken en geschriften. Het is een klassiek voorbeeld van een museum dat opgericht is door een particulier met een grote passie voor het verzamelen en de behoefte zijn collectie voor een breed publiek toegankelijk te maken.

In Nederland zijn o.a. de musea Teylers in Haarlem en Meermano Westreenianum in Den Haag op een vergelijkbare manier ontstaan; zij huisvesten collecties van vermogende Nederlanders die een bijzondere belang­stelling hadden voor kunst en w­etenschap en beide disciplines in hun verzameling tot uitdrukking brachten.

Het museum in Jędrzejów draagt de naam van de familie Przypkowski die zich in de 13e eeuw in de omgeving van Kraków vestigde; een geslacht van geleerden: filosofen, wiskundigen en schrijvers. De familie behoorde in de periode van de religieuze twisten tot aanhangers van de reformatie, die in Polen Arianen of de Poolse Broeders heetten. Zij onderhielden ook banden met de Nederlanden. De filosoof en dichter Samuel Przypkowski (1592-1670) studeerde aan de universiteit van Leiden en onderhield contacten met zijn Hollandse vakgenoten.

Het was één van de nazaten van Samuel, de arts Feliks P­rzypkowski (1872- 1951) die de basis legde voor het huidige museum. Hij had grote belangstelling voor de sterren­kunde en bouwde boven in zijn woonhuis een sterrenwacht. In 1895 begon hij zonnewijzers en sterrenkundige meetin­strumenten te verzamelen. Al spoedig voegde hij ex-libris aan zijn collectie toe; daarmee gaf hij richting aan de inhoud en het karakter van de latere museale verzameling.

In 1909 werd de collectie tijdelijk tentoongesteld; de permanente openstelling, in het woonhuis van de familie, volgde enkele jaren later. De zoon van Feliks, de kunsthistoricus Tadeusz Przypkowski (1905-1977) zette de verzameltraditie voort. Hij legde zich met name toe op het vergroten van de verzameling prenten en in het bijzonder van het ex-libris. Hij was zelf een talent­vol graficus en ontwerper van vele heraldische tekens en ex-librissen.

Ook Tadeusz was een ware homo universalis; zijn belangstelling voor de sterrenkunde en de kunst van het bouwen van zonnewijzers was haast professioneel. Zijn meest bekende werk op dat gebied is een serie zonnewijzers op het gebouw van de sterrenwacht in Greenwich.

De collectie is ongeschonden uit de oorlog gekomen. Het is opmerkelijk dat zij ook na 1945 in particulier eigendom van de familie is gebleven. Pas in 1962 besloot men haar aan de staat over te dragen; de familie behield zich het recht voor de leiding over het museum te voeren. Tegenwoordig wordt het Museum geleid door Piotr Maciej Przypkowski (geb. 1947), de zoon van Tadeusz en eveneens een kunsthistoricus.

De collectie kreeg een ruimere behuizing doordat er een aangrenzend pand - een oude apotheek - aan het familiewoonhuis werd toegevoegd. De collectie in haar huidige vorm bestaat uit een aantal afdelingen die afzonderlijk worden beheerd. De trots van het Museum is de verzameling van sterrenkundige instrumenten, zonnewijzers en andere curieuze tijdmeters. De oudste exemplaren dateren uit de 15e eeuw. Een opmerkelijk object is een zonnewijzer met een ingebouwd kanon dat om 12 uur precies een kogel afvuurt.

Een aparte afdeling vormt de bibliotheek met oude geschrif­ten, bibliofiele drukken en kostbare edities van boeken op het gebied van sterrenkunde. Het Museum beschikt o.a. over geschriften van de 17e eeuwse geleerden Hevelius, Descartes en Constantijn Huygens met signaturen van de auteurs.

De afdeling prenten en ex-librissen vormt, met ca. 25000 drukken, het grootste deel van de verzameling. De oudste prenten dateren uit de 16e eeuw, het merendeel bestaat uit werken van de 20e eeuwse kunstenaars. Van een aantal kunstenaars dat zich gespecialiseerd heeft in de kunst van het ex-libris bezit het Museum nagenoeg het complete oeuvre.

Goed vertegenwoordigd in de verzameling is het werk van een groep naoorlogse grafici, waaronder dat van kunstenaars die verbonden zijn aan Witryna: Małgorzata Hołówka en Magdalena Hoffmann. Ook Nederlandse kunstenaars ontbreken niet; houtgravures van Lou Strik en etsen van Ru van Rossem kunnen ook in Jędrzejów bewonderd worden.

◄ terug